Trump en Xi spelen Risk met de Rotterdamse haven - en wij willen niet meespelen

Buiten het zicht van de Nederlandse media beslissen Trump en Xi wie tweederde van de containerterminals van Rotterdam in handen krijgt. Krijgt een Amerikaans-Europese combinatie de zeggenschap, of een Chinees staatsbedrijf? Europa en Nederland kijken rustig toe hoe de twee grootmachten beslissen over deze cruciale toegangspoort tot Europa. Niet iedereen is er gerust op. 'Je wil niet dat andere landen je import en export kunnen frustreren.'

In dit verhaal lees je onder meer:

• Hoe de Rotterdamse containeroverslag wordt meegezogen in een conflict over het Panamakanaal
• Hoe belangrijk de containerterminals zijn voor Nederland
• Wat de gevolgen kunnen zijn als de terminals in handen vallen van een Chinees staatsbedrijf
• Hoe Europa deze geopolitieke strijd negeert en vooral bang is dat een Europees bedrijf te machtig wordt op het continent
• Wat Europa en Nederland kunnen - en willen - doen in dit dossier

Ik heb hier niks van gehoord, wat is er aan de hand?

Zoals zoveel verhalen dezer dagen, begint dit met een obsessie van Donald Trump. Hij wil niet alleen Groenland hebben, maar ook het Panamakanaal. In zijn inauguratiespeech vorig jaar januari zei hij dat Chinezen daar nu de controle hebben en dat hij het terug wil. Eigenaar van twee belangrijke havens aan het kanaal is inderdaad CK Hutchison uit Hong Kong, de Chinese regio die steeds meer van zijn bijzondere status verliest en in de grip komt van de Communistische Partij.

CK Hutchison is een conglomeraat met onder meer containerterminals en winkelketens, waaronder Kruidvat. Ze hadden geen zin in gedoe, dus besloten ze na Trumps aantreden in razend tempo hun havens te verkopen. In maart vorig jaar kondigde het bedrijf aan al zijn 45 havens en (container)terminals voor 22,8 miljard dollar (bijna 20 miljard euro) te verkopen aan de Amerikaanse belegger BlackRock en havenuitbater MSC, een Zwitsers-Italiaans familiebedrijf.

Waarom is dit van belang voor Rotterdam?

In de Rotterdamse haven komen tal van goederen en grondstoffen Nederland binnen, van containers tot vloeibaar aardgas (LNG), auto's en olie. Als je naar gewicht kijkt, zijn containers de belangrijkste bron van handel. In de eerste negen maanden van vorig jaar ging het om 101 miljoen ton van de 320 miljoen ton goederen.

CK Hutchison opereert in Rotterdam vooral onder de naam ECT Rotterdam. Het heeft in de Rotterdamse haven de Euromax- en de ECT Delta-containerterminals. Bij die terminals kunnen de grootste containerschepen ter wereld laden en lossen. Samen kunnen deze diepzeeterminals van CK Hutchison per jaar 9 miljoen containers verwerken, op een totale capaciteit in de haven van 14 miljoen containers, laat het Havenbedrijf Rotterdam weten na vragen van Hollands Welvaren. Daarmee heeft CK Hutchison bijna tweederde van de markt in handen. In 2024 zetten deze twee diepzeeterminals 589 miljoen euro om, blijkt uit bij de Kamer van Koophandel gedeponeerde cijfers.

Ook die Rotterdamse terminals zouden dus verkocht worden aan BlackRock en MSC. Want CK Hutchison wilde niet alleen haar Panamese havens verkopen, maar haar haven-handdoek helemaal in de ring gooien. Volgens diverse media, waaronder de Financial Times zou BlackRock een meerderheidsbelang krijgen in de Panamese Havens (MSC zou daar minderheidsaandeelhouder worden). Bij de andere 43 havens zou juist het Europese MSC de dienst gaan uitmaken en zou BlackRock op de bijrijdersstoel gaan zitten.

Klinkt toch fijn, een Europese uitbater, in plaats van een Chinese?

Ja. Maar omdat CK Hutchison een Chinees bedrijf is, heeft de overheid daar ook nog wat in de melk te brokkelen. En een paar weken nadat Hutchison de verkoop bekend maakte, begon Trump op 2 april zijn tarievenoorlog, met tarieven die in het geval van China op het hoogtepunt tot 124% opliepen. China had dan ook geen zin om Trump zomaar zijn zin te geven en de Panamese havens uit handen te geven.

China eiste dat het Chinese staatsbedrijf Cosco óók mee mocht doen in het consortium dat de Hutchison-havens zou aanschaffen, zo onthulde de Wall Street Journal halverwege vorig jaar (alleen in de Panamese havens hoeft China geen belang). BlackRock en MSC stonden open voor zo'n derde aandeelhouder, maar de onderhandelingen met Cosco (China Ocean Shipping Company) sleepten voort. Cosco heeft honderden (container)schepen en belangen in diverse havens, zoals een controversieel meerderheidsaandeel in de Griekse haven Piraeus.

Een paar weken geleden meldde de Wall Street Journal dat de Chinezen hun inzet hebben verhoogd. Ze willen nu een meerderheidsbelang en vetorecht in de Hutchison-havens. Zolang China haar poot stijf houdt, krijgt Trump niet zijn zin bij Panama. Volgens de zakenkrant wil China deze troef inzetten in de bredere onderhandelingen tussen China en Amerika over hun economische relatie, zoals importtarieven en technologische uitwisseling.

Wat betekent dat voor Nederland?

Het toekomstige eigendom van de grootste containerterminals in de Rotterdamse haven is nu al een jaar onzeker. De containers blijven komen en gaan, maar grote besluiten nemen over de toekomst, zoals investeringen in uitbreiding, zijn lastig.

Het betekent ook dat het eigendom van de terminals nu onderdeel is van een grotere deal tussen Trump en Xi. Het zal Trump weinig uitmaken wie de overige havens van Hutchison krijgt, maar Xi heeft daar wel belang bij. 'Voor China is de symboliek van Panama belangrijk,' zegt onderzoeker Frans-Paul van der Putten tegen Hollands Welvaren. Hij is bij instituut Clingendael gespecialiseerd is in de geopolitieke rol van China. 'China wil niet dat Amerika hen stap voor stap uit allerlei landen drukt. Dat weegt zwaar voor China, dus ik denk dat ze hun poot stijf houden.'

Trump zegt het Panamakanaal belangrijk te vinden, maar geeft waarschijnlijk minder om de andere havens. In een grotere diplomatieke uitwisseling van belangen kan het dus zomaar zijn dat Trump de havens aan China 'gunt'.

Kan China dan extra druk uitoefenen op Nederland?

'Commercieel kan het gunstig uitpakken voor Rotterdam,' zegt Van der Putten. 'Cosco heeft niet alleen havens, maar is ook een rederij met eigen containerschepen. Op lange termijn zou het handelsstromen steviger aan Rotterdam kunnen binden. Maar politiek is het een ander verhaal.'