Groningen verloren, rampspoed geboren?

Jarenlang negeerden politici de aardbevingsellende in Groningen, om daarna radicaal van koers te veranderen. In hun wens het Groninger gasveld te sluiten, negeerden zij iets anders: de Nederlandse leveringszekerheid van gas. 1 miljoen banen staan op de tocht bij een gascrisis. 'Het leek soms alsof je maar twee posities kon hebben: óf je was voor sluiting en stelde geen vragen, óf je stelde vragen en was dus tegen sluiting.' Moet 'Groningen' dan toch weer open?

In dit verhaal lees je:

• Hoeveel adviezen de politiek in de wind sloeg toen ze het Groningenveld sloten
• Hoe kwetsbaar we nu zijn
• Hoe groot de impact van een gascrisis zou zijn
• Of het verstandig is om het Groninger gasveld toch weer in gebruik te nemen, of dat er alternatieven zijn

Voor dit verhaal is gesproken met energie-expert Jilles van den Beukel, TNO-gastechnologie-directeur René Peters en oud-VVD-senator Caspar van den Berg.

Twee jaar en twee dagen geleden stemde de Tweede Kamer met Noord-Koreaanse meerderheid (146 van de 150 zetels) voor het definitief sluiten van de Groninger gasputten. Er zat haast achter: op 1 oktober moest de sluiting definitief zijn. Beton erin, nooit meer naar kijken. Din blift allain d'herinnering, zoals de Groningse zanger Ede Staal zong.

Het zorgde voor een probleem in de Eerste Kamer, die een paar weken later moest gaan stemmen. Als chambre de réflexion moeten zij proberen de waan van de dag buiten te houden en wetsvoorstellen op hun inhoud beoordelen. Is die consensus in de Tweede Kamer wel terecht, of is er sprake van kuddegedrag? Geen onzinnige vragen, want de lijst aan kritische rapporten was lang.

• Sluiting zou 'verstrekkende gevolgen' hebben volgens de Raad van State en 'de gevolgen van het wegvallen ervan voor het gewenste niveau van leveringszekerheid [zijn] onvoldoende in kaart gebracht.'
• TNO, de technische en geologische adviseur van de overheid, stelde dat het 'onontbeerlijk' was om eerst beter onderzoek te doen naar 'de inzet van het Groningenveld als strategische gasreserve [..] om een weloverwogen beslissing te nemen over het al dan niet sluiten en definitief ontmantelen van het Groningenveld.' Op het aardbevingsrisico zou zo'n reservefunctie niet of nauwelijks invloed hebben.
• 'De kans op onderbreking van de gasvoorziening [door sluiting van het Groningenveld, HW] is tot op heden niet gekwantificeerd,' schreef de Mijnraad. 'De Mijnraad is van mening dat zonder afdoende beantwoording van bovenstaande vragen gaswinning uit het Groningenveld wel afgebouwd, maar niet onomkeerbaar beëindigd kan worden.'
• 'De leveringszekerheid van aardgas is [na sluiting van het Groningenveld, HW] geen gegeven meer,' constateerde Gasunie droogjes - naast staatsbedrijf ook overheidsadviseur over de gasleveringszekerheid - twee weken na de stemming in de Tweede Kamer, maar vóór de stemming in de Eerste Kamer.
• Wie goed had gezocht, had in een la ook een rapport van economisch onderzoeksbureau SEO kunnen vinden over de gevolgen van een fysiek gastekort. Als niet-essentiële industrie moet sluiten omdat er echt geen gas meer is, dan levert dat zo'n 10% economische krimp op en kost zo'n 1 miljoen mensen hun baan. Die krimp zou grofweg drie keer groter zijn dan die na de kredietcrisis, en tien keer groter dan de Grote Depressie van de jaren dertig.

De discussie die er nooit kwam

Kortom, er stond nogal wat op het spel met dit wetsvoorstel. Maar toen senatoren daar de tijd voor wilden nemen, legde staatssecretaris Hans Vijlbrief een bom op tafel: als dat gebeurde, trad hij af: 'Groningen' moest en zou 1 oktober dicht.

'De positie van mijn fractie was destijds eigenlijk heel eenvoudig: de gaswinning in Groningen moest stoppen, maar het parlement had óók de plicht om te kijken hoe Nederland daarna zijn energievoorziening borgt,' blikt Caspar van den Berg op verzoek van Hollands Welvaren terug. Als VVD-senator stelde hij indertijd vragen over de sluiting. 'Het leek soms alsof je maar twee posities kon hebben: óf je was voor sluiting en stelde geen vragen, óf je stelde vragen en was dus tegen sluiting. De werkelijkheid is natuurlijk veel complexer, en daar wilde mijn fractie aandacht voor hebben.'

Van den Berg kreeg van Volt-collega Perin-Gopie het verwijt dat hij 'het l-woord gebruikte': leveringszekerheid. D66-senator Aerdts gaf een retorische draai aan de vragen: 'Ik denk dat we kunnen zeggen dat we vanavond een nieuwe invulling hebben gegeven aan het begrip "leveringszekerheid", namelijk: een staatssecretaris die levert.' Aerds is sinds kort als staatssecretaris verantwoordelijk voor soevereiniteit.