De 40 miljard die Jetten&Co doorschuiven naar hun opvolgers

De nieuwe coalitiepartijen doen alsof zij goed op de schatkist letten. Maar zij verhogen alvast de uitgaven voor hun opvolgers met 40 miljard euro, zonder daar dekking voor te vinden. Dat en zes andere opvallende zaken.

Disclaimer: dit verhaal is geschreven op de dag dat het coalitieakkoord werd gepresenteerd. De financiële bijsluiter daarbij was dit keer lastiger te doorgronden dan eerdere formaties. Daardoor moesten sommige cijfers zelf geraamd worden door Hollands Welvaren en kunnen er fouten in de interpretatie zijn geslopen. Over sommige toewijzingen kun je bovendien twisten: is een hogere eigen bijdrage aan de zorg een bezuiniging, of een lastenverzwaring? Mocht je fouten vinden, meldt het dan vooral!

1) Begin bij het begin: hoe goed past dit kabinet op de schatkist?

Het aankomende kabinet van Jetten wil het ene jaar wat meer gaan uitgeven, en het andere jaar wat minder, zonder grote uitschieters. Let wel: dit is ten opzichte van het zogenaamde basispad, waarin de overheidsuitgaven automatisch al groeien. In 2030 wordt het begrotingstekort met 2,3 miljard teruggedrongen ten opzichte van wanneer Jetten&Co op hun handen waren gaan zitten en niks hadden gedaan. Dat is zo'n 0,2% van de totale economie (het bbp). Vergelijk je dat met de vorige 5 kabinetten dan is Jetten daarmee een middenmoter. Niet zo verkwistend als Schoof en Rutte in zijn laatste jaren, maar ook niet zo doortastend als de jonge Rutte.

2) Dat is prima toch?

Nou nee. Op lange termijn ('structureel') bezuinigt het kabinet per saldo helemaal niets. Terwijl een invloedrijke club ambtenaren vorig jaar wel had gezegd dat er 7 miljard euro gesneden moest worden (of belastingen verhoogd) om de kosten voor de vergrijzing op te kunnen vangen. En dat ambtenarenadvies was al erg mild.

Lees hier het eerdere verhaal: waar zijn de strenge rekenmeesters gebleven?

Des te opvallender is dat de partijen in het coalitieakkoord wel zeggen de ambtenarenadviezen te willen opvolgen. Dat zou een begrotingstekort van maximaal 2% betekenen, terwijl het Centraal Planbureau tijdens de doorrekening van de verkiezingsprogramma nog uitging van een tekort van 2,5% aan het einde van het komende kabinet. Grote vraag is dus: gaat voor minister van Financiën Eelco Heinen met het regeerakkoord leidend zijn (2%), of de gemaakte financiële afspraken (2,5%)?

3) Betekent dit ook dat er weinig verandert aan de hoogte van belastingen?

De financiële bijlage van het regeerakkoord scheidt normaal gesproken bezuinigingen van investeringen, en belastingverhogingen van lastenverlichtingen. Dat is dit keer niet gedaan, wat vergelijken lastig maakt. Een snelle optelsom van Hollands Welvaren komt per saldo tot 13,8 miljard euro aan hogere overheidsuitgaven de komende vier jaar, met name aan defensie (9 miljard). Dat is de som van 17,1 miljard hogere uitgaven en 3,4 miljard bezuinigingen.

Die uitgaven worden vooral gedekt door de rekening mij burgers en bedrijven te leggen: 13,8 miljard. Omdat de bijlage van het coalitieakkoord niet duidelijk is, is dit niet puur een optelsom van belastingverhogingen, maar van alle maatregelen die op het bordje van de burger komen. De 'vrijheidsbijdrage' voor Defensie is de grootste post. Maar er zijn ook tal van hogere eigen bijdragen aan de zorg en versoberingen van de sociale zekerheid.

In sommige gevallen zullen die strikt genomen vallen onder de term 'bezuiniging' en niet 'lastenverhoging', maar door deze optelsom wordt wel duidelijk: de pijn komt bij de burger, niet de overheid. Onderstaande grafiek kan dan ook afwijken van de doorrekening van dit akkoord die het Centraal Planbureau binnenkort gaat presenteren.

Daarmee wijkt het aankomende kabinet wel echt ver af van zijn voorgangers. Die verhoogden de belastingen veel minder - bijvoorbeeld door ook te bezuinigen. Rutte 3 kon zelfs flinke belastingverlagingen beloven, omdat het economisch toen erg goed ging.

Dat lijkt prijsschieten te worden voor de oppositie.

4) maar centrumrechtse partijen houden toch niet van belastingverhoging?